محمد باقر شريعتى سبزوارى

247

تحريرى بر اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسى )

طرز مخصوصى در كار و فعاليت است و در كتب علم النفس [ روان‌شناسى ] مسطور است . در قسمت اول نباتات با حيوانات كم‌وبيش شريكند ؛ يعنى نباتات نيز داراى جهازات طبيعى از قبيل تنفس و تغذى و توليد مثل هستند و اين جهازات براى بقاى فرد يا بقاى نوع فعاليت مىكنند و همان غايتى را كه جهازات طبيعى حيوانى به نفع حيوان تحصيل مىكنند جهازات نباتى به نفع نبات تحصيل مىكنند با اين فرق كه جهازات نباتى معمولًا ساده‌تر و بسيطتر و جهازات حيوانى مفصل‌تر و وسيع‌تر و زيادتر است و قهراً احتياجات بيش‌ترى را براى حيوان توليد مىكند و از طرف ديگر تغذيهء نبات از موادى است كه معمولًا در دست‌رس وى هست ؛ از قبيل هوا و مواد خاكى و رطوبت به‌خلاف حيوان كه معمولا از مواد نباتى يا حيوانى بايد تغذى كند و اين خود بر احتياجات وجودى حيوان مىافزايد و او را مجبور مىكند كه نقل مكان داده از نقطه‌هاى دوردست تحصيل غذا نمايد . حيوان در اثر اين‌كه از طرفى ساختمان وجودى وى وسيع‌تر و نيازمندىهاى بيش‌ترى دارد و از طرف ديگر ما يحتاج زندگانىاش در دست‌رس وى نيست ناچار است براى آن‌كه قسمت مهم ما يحتاج خود را تحصيل كند به تكاپو و جنبش بپردازد و موادى را كه مورد نيازمندى وى است براى استفادهء خود آماده سازد . تكاپو و جنبش حيوان براى تحصيل ما يحتاج حيات و آماده ساختن مواد مورد نياز با هدايت و راهنمايى و فعاليت آن قسمت ديگر از ساختمان وجودى حيوان ، يعنى دستگاه شعور و انديشه و ميل و لذت و اراده انجام مىيابد . ازاين‌رو طبيعت حيوانى براى وصول به اهداف و غايات كمالى خود نيازمند به ميانجى شدن شعور و ادراك و ميل و لذت و خواهش است به خلاف طبيعت نباتى كه به‌واسطهء وضع مخصوص خود راه تكامل خود را بدون واسطه شدن اين امور طى مىكند . ما در اين مقاله نمىخواهيم وارد كيفيت ساختمان طبيعى وجود حيوانات و طرز فعاليت اعضا و اجزاى بدن حيوانات بشويم و قسمتى از تشريح يا علم وظائف الاعضاء را براى خوانندهء محترم بيان كنيم و يا اين‌كه وارد موضوعات علم النفسى بشويم و از غرايز و تمايلات و شعور و ادراك حيوانات و بالاخص انسان صحبت بداريم و البته اين هر دو قسمت بسيار شيرين و دلكش و سودمند است و علماى حيوان‌شناسى از يك طرف و علماى